دلیل مهاجرت حضرت معصومه (علیهاالسلام) به قم
هنگامی که حضرت معصومه(سلام الله علیها) در ساوه به شدت بیمار شد، چرا در همان جا بستری نگردید و درخواست کرد که او را به قم ببرند؟
در پاسخ باید گفت: این انتخاب دلائل متعددی داشت که به برخی از آنها در ذیل اشاره میشود:
الف - محیط ساوه در آن مقطع از تاریخ، به خاندان رسالت بیارادت بود.( گنجینه آثار قم/ج1/ص 382)
ب - طبق روایات متعددی، قم از دیرباز مرکز شیعیان و دوستداران اهل بیت علیهمالسلام بود. در حدود سال 83 هـ. ق عبدالرحمن بن محمد بن اشعث به همراه هفده نفر از علمای تابعین و شیعیان برجسته و پارسا، مانند کمیل و سعید بن جبیر به قم آمدند و همگی در قریه جمکران سکونت نمودند.
پس از آن آلاشعر که از مسلمانان معروف یمنی در کوفه بودند، در دو دهه آخر قرن اول به قم آمدند و از آن تاریخ به بعد، قم پایگاه مهمی برای شیعیان و دوستداران اهل بیت علیهم السلام گردید. (کامل ابن اثیر / ج4/ ص82)
ج - از حضرت معصومه علیهاالسلام نقل شده که فرمود:
«پدرم امام کاظم (علیه السلام) فرمود: قم مرکز شیعیان ما است.» (کامل بن اثیر/ج4/ص37)
د - از این مهمتر! قم از زمان پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله)، یکی از شهرهای برگزیده دینی و مذهبی معرفی شده بود! چنانکه انس بن مالک میگوید: روزی در محضر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نشسته بودم، ناگاه امیرالمومنین علی علیه السلام به حضور آن حضرت آمد، پیامبر (صلی الله علیه و آله) از او استقبال گرمی نمود و پس از معانقه، بین دو چشم آن حضرت را بوسید، سپس فرمود: «ای علی! خداوند ولایت تو را بر آسمانها عرضه کرد، آسمان هفتم برای پذیرش ولایت تو از آسمانهای دیگر پیشی گرفت، خداوند آن را به عرش آراست. سپس آسمان چهارم پیشی گرفت، خداوند آن را به «بیت المعمور» آراست. سپس آسمان دنیا پیشی گرفت، خداوند آن را به ستارگان آراست. سپس مکه به پذیرش آن سبقت گرفت، خداوند آن را به «کعبه» آراست. سپس مدینه سبقت گرفت، خداوند آن را به وجود امن آراست. سپس کوفه سبقت گرفت، خداوند آن را به وجود تو آراست. سپس قم سبقت گرفت، خداوند آن را به وجود عرب (شیعه اشعری و...) آراست و از قم دری را به سوی بهشت گشود». دقت در این روایت این مطلب را به خوبی نمایان میسازد که محور تمام ارزشها ولایت امیرالمومنین علی بن ابیطالب (علیه السلام) است و ارزش قم نیز به برکت وجود سلاله پاک امیرالمومنین (علیه السلام) و شیعیان و شیفتگان آن حضرت است.
از همه مهمتر این که! امام صادق (علیه السلام) قبل از ولادت امام کاظم (علیه السلام) خبر میدهد که: «بانویی از فرزندان من به نام «فاطمه» دختر موسی بن جعفر علیها السلام در آن جا (قم) رحلت میکند که به شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت میشوند»
هـ - در روایت دیگری آمده است که امیرالمومنین علی (علیه السلام) به اهالی قم درود و سلام میفرستد و برای آنها دعا میکند.
و - امام صادق علیه السلام، نیز قم را حرم اهل بیت دانسته، خاک آن را پاک و پاکیزه معرفی مینماید.
ز - امام کاظم (علیه السلام) نیز قم را آشیانه آل محمد (صلی الله علیه و آله) معرفی میکند و یکی از درهای بهشت را از آن اهل قم میداند.
ح - از همه مهمتر این که! امام صادق (علیه السلام) قبل از ولادت امام کاظم (علیه السلام) (پدر بزرگوار حضرت معصومه علیهما السلام) خبر میدهد که: «بانویی از فرزندان من به نام «فاطمه» دختر موسی بن جعفر علیهاالسلام در آنجا (قم) رحلت میکند که به شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت میشوند». (بحارالانوار/ج60/ص 216)
بنابراین اصرار حضرت معصومه(سلام الله علیها) مبنی بر حرکت به سوی قم به عنوان یکی از خبرهای غیبی در خاندان عصمت و طهارت مطرح بود و برای آن بزرگوار نیز معلوم بود که باید تا قم بیاید! همچنانکه در خاندان رسالت و امامت، زمان و مکان شهادت اباعبدالله الحسین علیه السلام از قبل معلوم بود. بدین جهت، همان گونه که امام حسین (علیه السلام) برای پایداری دین، از مدینه به مکه و کربلا هجرت نمود، حضرت معصومه علیهاالسلام نیز با علم به فرجام کار به قم هجرت کرد. آن بزرگوار نیز وقتی به ساوه رسید و با آن حوادث تلخ و شکننده مواجه شد، بیمار یا مسموم گردید و متعاقب آن، از ساوه به قم آمد و پس از مدت کوتاهی در قم به لقاءالله پیوست.
شباهت حضرت معصومه به حضرت زینب علیهاالسّلام
در میان خواتین باجلالت و بانوان بیت رسالت و امامت، دو بانوى آسمانىاند كه از جهات گوناگون شبیه به یكدیگرند و وجه شباهت و قدر مشترک بین آن دو فراوان است. آن دو بزرگوار، یكى حضرت زینب كبرى، عقیلهبنىهاشم علیهاالسّلام است و دیگرى حضرت فاطمه معصومه سلاماللَّهعلیها.
و اما وجه تشابه و جهت مشابهت و مشاركت آن دو بانوى گرانقدر الهى و آسمانى:
1- هردو سرافرازند كه دختر امام معصوم و آسمانىاند. زینب كبرى دخت بلنداختر حضرت امیرالمؤمنین، على علیه السّلام و حضرت معصومه دخت والاگهر حضرت موسىبنجعفر صلواتاللَّهعلیهاوعلیهماجمعین.
2- هردو بزرگوار مفتخرند كه خواهر امام معصوماند. یكى خواهر دو حجّت خدا، حسن و حسین صلواتاللَّهعلیهما و دیگرى خواهر حضرت علىبنموسىالرضا علیهالسّلام است.
3- هر دو بانوى خاندان وحى، افتخار دارند كه عمه امام معصوم مىباشند؛ یكى عمه امام زینالعابدین علیهالسّلام و دیگرى عمه حضرت جوادالائمه علیهالسّلام.
4- هر دو مورد تقدیس و تكریم امام معصوم قرار گرفته و حجّت بالغه الهى زبان به مدح و ثنا و ستایش آن دو گوهر گرانبها گشوده است.
5- هر یك از این دو بانوى بزرگ اسلام، مورد تعظیم و احترام سه امام مفترضالطاعة قرار گرفتهاند؛ حضرت زینب علیهاالسّلام از ناحیه پدر بزرگوارشان امیرمؤمنان حضرت على علیهالسّلام و از سوى برادرشان حضرت سیدالشّهدا، امام حسین علیهالسّلام و از ناحیهبرادرزادهشان حضرت امام زینالعابدین علیهالسّلام مورد ستایش قرار گرفتند.
هر دو معظّمه به خاطر علاقه به برادرشان، خانه و زندگى خویشتن را رهاكرده، وطن را ترک گفتند و رنج سفر را بر خود هموار نمودند؛ حضرتزینب سلاماللَّهعلیها از مدینه به عراق و بالاخره به شام رفتند و حضرت معصومه سلاماللَّهعلیها از مدینه به ایران و بالاخره در سرمین قم رحل اقامت افكندند
حضرت معصومه سلاماللَّهعلیها نیز از ناحیه جدّ بزرگوارشان حضرت امام صادق علیهالسّلام و از جانب برادر گرانقدرشان حضرت رضا علیهالسّلام، و از سوى فرزند برادرشان حضرت جوادالائمه علیهالسّلام مورد مدح و ثنا واقع شدهاند.
6- هركدام از این دو بانوى باجلالت، شدّت علاقه نسبت به برادر عزیز و والامقام خود داشتند؛ حضرت زینب علیهاالسّلام نسبت به امام حسین علیهالسّلام و حضرت معصومه علیهاالسّلام نسبت به امام علىّبنموسىالرضا علیهالسّلام.
7- هر دو معظّمه به خاطر علاقه به برادرشان، خانه و زندگى خویشتن را رهاكرده، وطن را ترك گفتند و رنج سفر را بر خود هموار نمودند؛ حضرتزینب سلاماللَّهعلیها از مدینه به عراق و بالاخره به شام رفتند و حضرت معصومه سلاماللَّهعلیها از مدینه به ایران و بالاخره در سرمین قم رحل اقامت افكندند.
8- هردو بانوى بزرگوار، زادگاهشان مدینه، ولى مدفنشان نقطهاى دور از زادگاهشان است؛ حضرت زینب سلاماللَّهعلیها در شام یا مصر، على المشهور، و حضرت معصومه سلاماللَّهعلیها در ایران و شهر مقدّس قم.
9- مدفن و مضجع هر یک از این دو بانوى بهشتى، زیارتگاه عاشقان و علاقمندان خاندان پیغمبر است و مرقد مطهّر و منوّر هر یك از آنان، دلدادگان بىشمار دارد و مردم مسلمان حتّى از شهرهاى دور براى زیارت آنها با تمام اشتیاق سفر نموده، به تشرّف به اعتاب مقدّسه آنان فخر و مباهات مىكنند.
10- هر كدام از این دو مكرّمه، دو محلّ زیارت دارند. حضرت زینب سلاماللَّهعلیها در مصر و در شام و حضرت معصومه سلاماللَّهعلیها در بیت النّور، محلّ اقامت و عبادتشان - مدرسه ستّیه - و دیگر مدفن مقدّس و حرم مطهّر آن بانوى با جلالت.
برگرفته از بانوی ملکوت، ص 15
تهیه و تنظیم: گروه دین و اندیشه تبیان